Brda: kajakowa arteria Borów Tucholskich

Brda – kajakowa arteria Borów Tucholskich

Brda to jeden z najlepiej opisanych i najczęściej pływanych szlaków kajakowych w Polsce. Płynie 238 km z Pojezierza Bytowskiego przez środek Borów Tucholskich aż do Bydgoszczy, a szlak wodny dostępny dla kajaków liczy około 233 km, od Świeszyna po Brdyujście. Prowadzi przez sosnowe bory i ciąg jezior rynnowych, granicą Parku Narodowego „Bory Tucholskie” i przez Tucholski Park Krajobrazowy – dając trasę, którą da się przepłynąć w jeden dzień na wybranym odcinku albo rozłożyć na tydzień z biwakami.

Trasa spływu Brdą: skąd dokąd i jak ją podzielić

Klasyczny szlak zaczyna się w górnym biegu koło Świeszyna, a kończy w Bydgoszczy, gdzie Brda uchodzi do Wisły w Brdyujściu. Rzeka jest dobrze zagospodarowana i naturalnie dzieli się na jednodniowe odcinki po 15–25 km, wyznaczone przez pola biwakowe, stanice i wsie z dostępem do wody. Najpopularniejsza część to środkowy bieg w sercu Borów Tucholskich – między Swornegaciami, Męcikałem, Rytlem, Woziwodą i Tucholą – gdzie rzeka jest wąska, czysta i kręta. Poniżej Koronowa Brda wpływa w Zalew Koronowski i staje się szersza oraz bardziej „jeziorna”, a końcówka wiedzie już przez Bydgoszcz.

Ile trwa spływ Brdą? Które odcinki na jeden dzień

Na jeden dzień najczęściej poleca się odcinek Rytel-Woziwoda (około 17,6 km) – uznawany przez wiele wypożyczalni za najładniejszy fragment całej rzeki – oraz Woziwoda-Rudzki Most (około 20,5 km) pod Tucholą. Oba mieszczą się w kilku godzinach spokojnego wiosłowania z przerwami. Kto ma więcej czasu, łączy odcinki w wyprawę kilkudniową; przepłynięcie całego szlaku to około 10–12 dni. Górny bieg powyżej Borów jest mniej uczęszczany i bywa wymagający, więc na pierwszy spływ lepiej wybrać środkowe, oznakowane odcinki.

Czy Brda jest trudna? Dla kogo jest ten szlak

Środkowa Brda w Borach Tucholskich to woda umiarkowana, dostępna także dla początkujących i rodzin – zwłaszcza odcinki Rytel-Woziwoda i Woziwoda-Rudzki Most, polecane osobom z niewielkim doświadczeniem. Rzeka jest tu żywa: miejscami przyspiesza na bystrzach, potrafią leżeć w niej powalone drzewa, a przez pierwsze kilometry górnego biegu (na przykład Nowa Brda-Przechlewo) prowadzi węższym, dynamiczniejszym korytem, które źródła opisują jako trudniejsze i przeznaczone raczej dla doświadczonych. Poniżej Zalewu Koronowskiego dochodzi otwarta, jeziorna woda, gdzie liczy się wiatr i fala. Krótko: dobór odcinka do poziomu grupy jest tu ważniejszy niż na łatwej rzece nizinnej.

Przeszkody i przenoski na Brdzie

Na szlaku Brdy jest kilka miejsc, gdzie kajak trzeba przenieść. Najważniejsze to zapora w Mylofie – najstarsza zapora wodna w Polsce, wzniesiona w 1849 roku – gdzie obnosi się kajaki lewym brzegiem (nadleśnictwo udostępnia wózek do przewozu sprzętu). Niżej czekają przenoski przy elektrowniach wodnych: w Samociążku (około 200 m), w Tryszczynie (krótka, około 60–80 m) i w Smukale (około 100 m); w górnym biegu krótka przenoska bywa też w Starej Brdzie. W Bydgoszczy szlak domyka zabytkowa Śluza Miejska. Poza tym trzeba liczyć się z powalonymi drzewami i wąskimi bystrzami, typowymi dla leśnej rzeki. Przy przenoskach obowiązuje ta sama zasada co wszędzie: kajak się przenosi, a nie przeprowadza przez przeszkodę.

Bory Tucholskie: co zobaczysz po drodze

Brda jest osią jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce. Szlak ociera się o Park Narodowy „Bory Tucholskie” i prowadzi przez rezerwat „Dolina Rzeki Brdy”, a po drodze mija ciąg jezior rynnowych: Charzykowskie, Karsińskie, Witoczno i – w dolnym biegu – rozległy Zalew Koronowski. Cały region leży w Rezerwacie Biosfery Bory Tucholskie, wpisanym na listę UNESCO. To krajobraz sosnowych borów, czystych jezior i piaszczystych brzegów, z bogatą awifauną – jedna z przyczyn, dla których Brda uchodzi za trasę „bliską natury”.

Wielki Kanał Brdy i akwedukt w Fojutowie

Z Brdą związana jest jedna z ciekawszych budowli hydrotechnicznych w kraju – Wielki Kanał Brdy. Wybudowano go w połowie XIX wieku (około 1849 roku), by nawadniać piaszczyste tereny wokół Czerska, i liczy kilkadziesiąt kilometrów. Jego najsłynniejszym elementem jest akwedukt w Fojutowie: kanał przepływa górą nad Czerską Strugą, tworząc skrzyżowanie dwóch cieków na dwóch poziomach. To rozpoznawalna atrakcja regionu i częsty cel rodzinnych spływów samym kanałem, spokojniejszym od rzeki.

Gdzie wypożyczyć kajak i jak wrócić

Brda jest jednym z najlepiej obsłużonych szlaków w Polsce – wypożyczalnie działają między innymi w Rytlu, Swornegaciach, Męcikale, Woziwodzie i w rejonie Tlenia oraz Koronowa, zwykle z dowozem sprzętu na start i odbiorem z mety. Dzięki temu łatwo ułożyć spływ „od punktu do punktu” bez własnego kajaka i bez problemu z powrotem. Noclegi na trasie to głównie pola biwakowe i stanice wodne, w tym stanice PTTK nad jeziorem Charzykowskim i nad Witocznem.

Kiedy płynąć: stan wody i sezon

Brda jest rzeką stosunkowo stabilną – zasilają ją jeziora, więc nie wysycha tak łatwo jak małe rzeki nizinne, a sezon trwa od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Przed wyjazdem i tak warto sprawdzić aktualny stan wody na najbliższym wodowskazie: bardzo wysoki poziom przyspiesza nurt i podtapia przenoski, a bardzo niski odsłania bystrza. Najprzyjemniej płynie się latem, przy ustabilizowanym, średnim stanie.

Zobacz szlak na interaktywnej mapie Kliknij, aby wczytać mapę z narysowanym przebiegiem trasy