Łyna: największa rzeka Warmii i jej zamki

Łyna – główna rzeka Warmii

Łyna to główna rzeka Warmii – liczy 264 km, a jej zlewnia (7126 km²) jest największa w regionie. Wypływa z piasków sandrowych około 10 km na północ od Nidzicy, w okolicy wsi Łyna, i sam jej początek jest osobliwy: to kilkanaście, a może i setki drobnych źródeł wybijających w wąwozach, które łączą się w strumyki. Chroni je rezerwat „Źródła rzeki Łyny im. prof. Romana Kobendzy”, utworzony w 1959 roku, którego pierwszy statut prof. Kobendza współtworzył już w 1937; bywa, że mówi się o nim „prawie jak w górach”. Dalej Łyna płynie przez Olsztyn, Dobre Miasto, Lidzbark Warmiński, Bartoszyce i Sępopol, a potem przekracza granicę i po stronie rosyjskiej zasila Pregołę.

Nad brzegami stoją najpiękniejsze zamki Warmii, a na trasie są przełomowe, niemal górskie odcinki i cenne rezerwaty. To rzeka dla kogoś, kto lubi łączyć kajak ze zwiedzaniem.

Trasa spływu Łyną: odcinki między elektrowniami

Łyny nie płynie się jednym ciągiem. Rzeka jest zmienna – zimą i wiosną niesie dużo wody i idzie szybko – a jej bieg przerywa łańcuch elektrowni wodnych: w Olsztynie (elektrownia „Łyna”), Brąswałdzie, Dobrym Mieście, Lidzbarku Warmińskim, Wojdytach i Kotowie – każda to przenoska. Dwie kolejne, przy jeziorze Ustrych i w Rusi, leżą na odcinku rezerwatu wyłączonym z turystyki kajakowej. Uwaga na samym starcie w Olsztynie: przy Moście Młyńskim jest pochyły próg wysoki na około 1,5 m, za którym tworzy się silny odwój – spływanie go bywa bardzo niebezpieczne, zwłaszcza przy wysokiej wodzie. Kajaki przenosi się galerią pieszą pod mostem, a na lewym brzegu czekają pomosty-łapacze. Niżej, w Barkwedzie, jaz pod mostem zwykle wymaga przeniesienia kajaka lewym brzegiem na kilkadziesiąt metrów. Na całej rzece trzeba się też liczyć ze zwałkami – powalone drzewa często zmuszają do przeciągania lub przepychania kajaka. Dlatego Łynę dzieli się na krótsze odcinki między elektrowniami i wybiera te, które pasują do umiejętności i czasu. Przed wyborem odcinka sprawdź aktualny stan wody.

Kilku fragmentów w ogóle nie wolno płynąć. Przełom w rezerwacie „Las Warmiński”, na odcinku od jeziora Ustrych do Rusi, przypomina rzekę górską i planem ochrony rezerwatu (zarządzenie RDOŚ w Olsztynie z 2016 roku) został wyłączony z turystyki kajakowej; koryto poniżej elektrowni objęto ochroną ścisłą. Dla kajaków udostępniono tylko fragment łączący jezioro Łańskie z jeziorem Ustrych. Przełom można zobaczyć pieszo, ale nie z wody. Początkowe jakieś sześć kilometrów bywa – według opisów wypożyczalni – bardzo trudne w sezonie wegetacji. I jeszcze jedno, ważne: od Lidzbarka Warmińskiego w stronę granicy brzegi miejscami opanował barszcz Sosnowskiego – roślina silnie parząca, groźna dla zdrowia. Nie dotykaj jej, a przy wysiadaniu na brzeg uważaj.

Początkującym i rodzinom najlepiej służą łagodniejsze odcinki poza rezerwatami i z dala od barszczu – najczęściej okolice Olsztyna oraz fragmenty w dół, dzielone przenoskami przy elektrowniach. Wypożyczalnie i punkty startowe najłatwiej znaleźć w Olsztynie.

Przyroda nad Łyną: źródła i leśne przełomy

Najcenniejsze rzeczy na Łynie ogląda się często z brzegu. Rezerwat u źródeł chroni rzadkie zjawisko: źródła „cofają się”, drążąc wąwozy, a strumyki tworzą u początku rzeki gęstą mozaikę. W rezerwacie „Las Warmiński” Łyna płynie szybko wśród starodrzewu – to jeden z najcenniejszych leśnych rezerwatów regionu, dostępny pieszo.

Wzdłuż całej doliny rzeka zachowała naturalne brzegi, meandry i starorzecza, nad którymi gospodarują bobry i poluje ptactwo. Dla kogoś z aparatem to trasa o dużych możliwościach – od źródliskowych wąwozów, przez leśne przełomy, po szerokie warmińskie doliny – o ile rozsądnie łączy spływ z pieszymi wypadami do rezerwatów.

Region i historia: Olsztyn i zamki Warmii

Łyna jest osią Warmii – dawnego księstwa biskupów warmińskich. Nad rzeką leży Olsztyn ze średniowiecznym zamkiem kapituły warmińskiej, którego w 1521 roku bronił przed Krzyżakami Mikołaj Kopernik: jako administrator dóbr kapituły przygotował obronę, zgromadził zapasy i wzmocnił załogę, a szturm najeźdźców odparto.

Jeszcze okazalszy jest Lidzbark Warmiński z zamkiem biskupów warmińskich, wzniesionym w latach 1350-1401 – jednym z najcenniejszych zabytków gotyku w Polsce. Przez wieki była tu siedziba biskupów, do 1795 roku, gdy biskup warmiński Ignacy Krasicki, poeta, został arcybiskupem gnieźnieńskim; bywali tu też Jan Dantyszek i Marcin Kromer, a Krasickiemu zamek zawdzięcza ogrody. Po drodze warto zajrzeć do Dobrego Miasta z monumentalną kolegiatą.

Odcinki spływu Łyną: od Olsztyna do Bartoszyc

Łynę najwygodniej płynąć etapami. Olsztyn-Dobre Miasto prowadzi przez Warmię, zalesionymi, miejscami przełomowymi fragmentami doliny. Dobre Miasto-Lidzbark Warmiński łączy zabytkowe miasta Warmii z zamkiem biskupów w Lidzbarku. Dolny odcinek Lidzbark Warmiński-Bartoszyce toczy się szeroką, spokojną doliną ku granicy. Wszystkie odcinki zobaczysz na mapie poniżej – w trybie „Na spokojnie”, z udogodnieniami i stanem wody na trasie. A jeśli wolisz zaplanować spływ po swojemu, własną trasę wyznaczysz w trybie „Po swojemu”.

Zobacz szlak na interaktywnej mapie Kliknij, aby wczytać mapę z narysowanym przebiegiem trasy

Miejscowości na szlaku Łyny

Główne miasto i najlepsza baza to Olsztyn – stolica regionu, z zamkiem, starówką i zapleczem. Niżej rzeka mija Dobre Miasto, potem Lidzbark Warmiński z biskupim zamkiem oraz Bartoszyce i Sępopol, gdzie do Łyny wpada Guber. Łyna to trasa dla kogoś, kto chce poznać Warmię głębiej: jej źródła, leśne przełomy i zamki.