Pasłęka: dzika ostoja bobrów

Pasłęka – dzika rzeka Warmii nad Zalew Wiślany

Pasłęka to jedna z dwóch głównych rzek Warmii, obok Łyny – państwowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski mierzy ją na 186,6 km – i jedna z najdzikszych rzek północnej Polski; PTTK opisuje jej dolinę jako mało znaną i rzadko odwiedzaną. Zaczyna się w okolicach wsi Gryźliny i Stawiguda, oddziela historyczną Warmię od dawnych Prus Górnych, a kończy bieg w Zalewie Wiślanym, połączonym z Bałtykiem. Na niemal całym biegu jest wielkim rezerwatem, który chroni jedną z najważniejszych w Polsce ostoi bobra i ptactwa.

Płynie najpierw wśród łąk, potem wcina się w głęboką, przełomową dolinę pośród dzikich lasów. Trudno o lepsze miejsce dla kajakarza, który płynie dla przyrody.

Trasa spływu Pasłęką: przez rezerwat bobrów

Pierwsza rzecz jest formalna. Na całej długości aż do Braniewa Pasłęka wchodzi w skład rezerwatu „Ostoja bobrów na rzece Pasłęce”, więc na spływ trzeba mieć zgodę Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Olsztynie (potocznie: regionalnego konserwatora przyrody). Co więcej, w planie zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Rzeka Pasłęka RDOŚ wskazał wyłączenie ze spływów dwóch odcinków – Pelnik-Mostkowo oraz Pityny-Olkowo – a na pozostałych dopuścił spływy tylko za swoją zgodą. Zakres trasy trzeba więc uzgodnić z RDOŚ w Olsztynie. To nie jest rzeka, na którą wypływa się z marszu – ochrona bobrów i ptaków ma tu pierwszeństwo.

Opisany przez PTTK szlak liczy 142,5 km i zaczyna się w Gubitach nad jeziorem Morąg, na dopływie; sama Pasłęka jest dla kajaka dostępna od jeziora Wymój, a stamtąd do ujścia jest około 180 km. Przepłynięcie szlaku zajmuje 5-6 dni. Koryto jest szerokie, miejscami do 40 metrów, gdzieniegdzie zarośnięte trzcinami. Przeszkód trzeba się spodziewać: w górnej części przełomu zwalone drzewa zwykle da się ominąć, ale niżej, między Sportynami a Olkowem, wierzbowe zarośla potrafią zagrodzić całą rzekę – PTTK opisuje ten odcinek jako nadzwyczaj uciążliwy, z tempem 1-2 km/h. W rejonie wsi Wapnik, przy resztkach dawnego młyna, czeka trudne i długie bystrze o dużym spadku – najtrudniejsze miejsce na szlaku. Rzekę przegradzają też elektrownie wodne, gdzie obnosi się kajaki wokół jazów: w Pierzchałach prawą stroną zakładu wodnego, w Braniewie lewym brzegiem. Wcześniej przenoska czeka przy młynie Kasztanowo za Pitynami, lewą stroną budynku. To trasa raczej dla doświadczonych. Przed spływem sprawdź aktualny stan wody.

Brzegi dają i słońce (odcinki łąkowe), i głęboki cień (leśna, przełomowa dolina). Przez dzikość i formalności spływ Pasłęką warto planować z rozwagą i lokalnym wsparciem.

Przyroda nad Pasłęką: ostoja bobrów i ptaków

Przyroda jest tu sercem sprawy. Rezerwat „Ostoja bobrów na rzece Pasłęce”, utworzony w 1970 roku, obejmuje około 4240 hektarów i ciągnie się przez blisko 200 km – od źródeł po granice Braniewa, wraz z jeziorami Sarąg, Łęguty i Isąg, zbiornikiem Pierzchalskim i dolnymi odcinkami dopływów. Powstał dla ochrony bobrów, ale mieszka tu całe bogactwo dzikiego życia.

Poza bobrami żyją tu wydry i norka amerykańska, nad wodą polują zimorodek i rybołów, a w dolinie bieliki, orły i żurawie. Dolina Pasłęki to ostoja ptasia o randze europejskiej: stwierdzono tu co najmniej 23 gatunki ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, w tym bociana czarnego, derkacza, błotniaka stawowego i rybitwę czarną, a także wiele ptaków drapieżnych. W lasach spotkasz jelenie, dziki i łosie. Dla obserwatora i fotografa dzikiej przyrody to jedno z najlepszych miejsc na Warmii – pod warunkiem, że pierwszeństwo ma spokój zwierząt.

Region i historia: Braniewo i granica Warmii

Głównym miastem dolnego biegu jest Braniewo – najstarsze miasto Warmii, założone około połowy XIII wieku (lokacja 1254) na miejscu pruskiego grodu Brusebergue. W czasach nowożytnych zasłynęło jako ośrodek nauki: biskup Stanisław Hozjusz założył tu w 1565 roku jezuickie Collegium Hosianum, jedną z najważniejszych uczelni dawnej Rzeczypospolitej. Sama Pasłęka przez wieki wyznaczała granicę między katolicką, biskupią Warmią a protestanckimi Prusami Górnymi (Prusami Książęcymi) – i ten podział wciąż jest w regionie odczuwalny.

Odcinki spływu Pasłęką: od źródeł do Zalewu Wiślanego

Pasłękę – jedną z najdłuższych rzek Warmii – najlepiej poznawać etapami. Górny odcinek to dzika, leśna rzeka przepływająca przez jeziora. Środkowy bieg zaskakuje przełomowymi, malowniczymi fragmentami doliny, z progami i jazami. Dolny odcinek prowadzi ku Braniewu i ujściu do Zalewu Wiślanego. Wszystkie odcinki zobaczysz na mapie poniżej – w trybie „Blisko natury”, z udogodnieniami i stanem wody na trasie. A jeśli wolisz zaplanować spływ po swojemu, własną trasę wyznaczysz w trybie „Po swojemu”.

Zobacz szlak na interaktywnej mapie Kliknij, aby wczytać mapę z narysowanym przebiegiem trasy

Miejscowości na szlaku Pasłęki

Szlak prowadzi przez dzikie, słabo zaludnione tereny, a jego najważniejszym miastem jest Braniewo u progu ujścia. Rzeka kończy bieg w Zalewie Wiślanym, w okolicach Nowej Pasłęki z przystanią należącą do Pętli Żuławskiej. Pasłęka to trasa dla świadomych miłośników natury: wymagająca i obwarowana ochroną, ale z dziką doliną, mnóstwem zwierząt i finałem nad samym Zalewem.